Zin in Lesgeven

Robert Jacobs heeft de tot in de zomer 2023 voor de RAP-regio Nijmegen een programma vormgegeven om het lerarentekort aan te pakken. Nu is hij actief voor de RAP-regio Midden-Brabant. Hij spreekt met arbeidsmarkt-communicatieadviseur Janneke van Suilen o.a. over de vraag hoe je nieuwe potentiële zij-instromers zou kunnen bereiken.

Michelle Veugelers en Remi Huigen hebben met hun team ‘Klaar voor de stap’ (https://voorbereiden.onderwijsloket.com/)  ontwikkeld. Het platform waarop overstappers antwoorden vinden op veel vragen over bijv. de opleiding en klassenmanagement. Johan Rook heeft de beslissing genomen over te stappen en vertelt hoe zijn vragen op het platform beantwoord worden.

Veel mensen die als second-career teacher de overstap naar het onderwijs maken hebben jaren geleden onderwijs gevolgd en hebben geen goed beeld van het veranderde onderwijslandschap. Arend Jan Zwarteveen en Peter van der Zwaal spreken daarom met onderwijsontwikkelaar Diana Dijkhuis, zij-instromer Quintijn Tempelman en student Helen Visser over het gepersonaliseerde onderwijs van de opleiding Sociaal Werk van ROC Rijn IJssel.

De stap naar het onderwijs lijkt voor veel masterstudenten niet voor de hand te liggen. Voor hen bestaat Trainees in Onderwijs, dat hen de mogelijkheid biedt om de opleiding tot 1e-graadsdocent te combineren met betaald werk in het onderwijs en een verdiepend programma. Arend Jan Zwarteveen en Peter van der Zwaal spreken met Laurens Roorda (Trainees in Onderwijs) en (oud-)trainees Hanne Boon en Nanne Langhout.

In deze opname spreken we met mensen van het Onderwijsloket Midden-Brabant om te horen wat een belangstellende bij hen kan halen. Het hele scala van oriëntatie en matching wordt besproken.

In deze podcast spreken we met Hilal Bahtimur en Anna Paramythioti. Hilal heeft de training Zin in Lesgeven gevolgd, gaf een mooie baan met doorgroeikansen op en werkt nu in het vmbo. Anna begeleidt als schoolopleider nieuwe docenten zoals Hilal. Ze bezoekt lessen en helpt om van enthousiaste instromers krachtige docenten te maken.

Barbara van Dongen en Robert Hommen waren de allereerste gasten van de podcast Zin in Lesgeven. Deze keer zijn de rollen omgekeerd en bevragen zij Peter van der Zwaal en Arend Jan Zwarteveen over de ervaringen van 3 jaar podcasten over de overstap naar het onderwijs. Een terugblik op de afgelopen jaren maar ook de start van een nieuw seizoen.

Overstapper Rens Dominicus heeft na een jaar het onderwijs alweer de rug toegekeerd. Hij had een goed contact met de leerlingen en de school had hem graag willen behouden, maar het lukte niet om met de lerarenopleiding een maatwerktraject af te spreken. Antoinette wil twee banen (haar huidige werk als apotheker, een nieuwe baan werk als leraar scheikunde) combineren met de lerarenopleiding. Is dat wel te combineren of haakt zij over een jaar ook af?

In deze podcast spreken we met Michel Moolenaar directeur van een mbo-opleiding en Han Snijders directeur van een vmbo. Centraal staat de doorgaande lijn in het beroepsonderwijs.
Voor het mbo is dat vanuit de aard van de opleiding net iets anders dan voor het vmbo, maar er is een duidelijke overeenkomst naast de beroepscontext is er veel aandacht voor pedagogische en didactische benadering van de leerling en student.

Lita keek naar het journaal en hoorde over het lerarentekort en besloot dat het een oproep voor haar was. Henry kreeg van ouders die de squash-les aan de kinderen zagen de vraag of hij geen leraar zou moeten worden. In deze podcast vertellen ze over de ‘click’ die zij met de school voelden toen ze daar rondliepen en dat dat wederzijds was. Peter van der Zwaal en Arend Jan Zwarteveen vragen hen ook waar ze naar uit zien en wat ze zullen moeten leren.

Jeroen de Grave werd op z’n vakantie-adres gebeld. Of hij leraar economie wilde worden. Hij accepteerde het aanbod, maar behield voor de zekerheid nog een deel van zijn baan. De school bood hem begeleiding aan en had al voor de start contact met Vera de Groot. Zij hielp hem zijn eerste lessen voor te bereiden. Hij besloot toch zijn oude werk helemaal te beëindigen en vol voor het leraarschap te gaan. Vera en haar collega Marianne Bijkerk begeleiden veel docenten. Marianne o.a. vanuit haar rol bij de Opleidingsschool Rijnmond.

Thomas Quirijnen verloor bij een reorganisatie zijn baan. Dat was aanleiding om de sprong naar de klas te maken. Na een goede oriëntatie vond hij lopende het jaar een baan als docent Nederlands en krijg hij tien klassen! Dankzij de hulp van zijn begeleider Cor van der Hoek heeft hij veel geleerd dit jaar en start hij vol vertrouwen in het nieuwe schooljaar aan de opleiding en het lesgeven aan nieuwe klassen. Cor van der Hoek is een ervaren en (bijna) gepensioneerd docent en schoolleider. Arend Jan en Peter van der Zwaal gaan met hen in gesprek over de oriëntatie, de start en de begeleiding.

Wouter Jansen heeft 10 jaar geleden de overstap naar het onderwijs gemaakt. Priscilla Schouten pas een paar maanden geleden. Wij bespreken met hen de motieven om de overstap naar het onderwijs te maken en waarom ze kozen voor het vmbo. Zij geven een beeld van een gevarieerde beroepspraktijk. Zij laten bovendien zien dat werken in de school veel variatie kent.

Mattijs en Stijn vertellen over de tweejarige Associate Degree opleiding Educatief Professional Beroepsonderwijs (AD EPB). Met deze opleiding kunnen zij als leraarondersteuner zelfstandig functioneren onder de verantwoordelijkheid van een bevoegde docent. Docent Fanny Luykx (Hogeschool Rotterdam) licht het programma toe. Voor sommigen is de AD een eindopleiding. Anderen gebruiken het als een vooropleiding om in twee jaar een 2e-graads bevoegheid te halen.

Rebecca Habets en Frank Koppejan van Curio (mbo) hebben een leerlijn ontwikkeld voor mensen die zonder onderwijservaring aan de slag gaan. Het zijn vaak mensen die uit de beroepspraktijk komen en de overstap maken. Hun opleiding, vaak de PDG (Pedagogisch Didactisch Getuigschrift), start pas na een half jaar of later. Rebecca en Frank hopen dat hun leerlijn ook bij andere opleidingen aangeboden zal gaan worden.

Matthijs heeft na een lange juridische carrière de sprong gemaakt om als leraar Nederlands aan de slag te gaan. Ingeborg voelde na haar studie dat het werk wat zij deed haar geen voldoening gaf en zij besloot lerares natuurkunde te worden. Wat hebben zij gedaan voordat zij de sprong waagden? Weten zij ook wat hen interessant maakte voor hun nieuwe school?

De lerarenopleiding van de TU-Delft organiseert de pilot co-teaching. Hanno van Keulen wil de technische kennis die veel oud-studenten van de TU hebben, inzetten om leerlingen nieuwsgierig te maken. Lars van Rhede is een oud-student die een basistraining heeft gehad en lessen heeft gegeven op een basisschool.

Martijn Morren en Hubert Breukers kennen elkaar van de training Zin in Lesgeven. Ze maakten beiden in 20203 de stap naar het onderwijs. Een jaar later kijken Peter van der Zwaal en Arend Jan Zwarteveen met hen terug op de voorbereiding en de ervaringen in hun eerste jaar. Wat vragen de leerlingen van hen? Maakt het nog verschil of het een leerlingen in vmbo-kader is of in de havo? Doen ze het met plezier?

In deze opname komen Marjon Fokkens-Bruinsma en Esmee Kamp van de RUG aan het woord. Zij hebben samen aan een onderzoek gewerkt naar de veerkracht van docenten. Veerkracht is een belangrijk kenmerk van de succesvolle leraar, zowel de zij-instromer als de al langer bevoegde docent.

Robin Kanters is een paar jaar geleden begonnen als time-outdocent op een VSO-school. Ondertussen is Robin de Associate Degree-opleiding, Educatief Professional Beroepsonderwijs gaan volgen aan Hogeschool Windesheim. Zijn docent Anne van de Weg vertelt over de opleiding en wat je met zo’n opleiding kan doen.

Schoolplein Noord ondersteunt mensen die de overstap naar het onderwijs in de drie noordelijke provincies willen maken. In deze podcast vertellen Jurriën de la Vieter en Martine Swiebel over de ondersteuning die belangstellenden en scholen mogen verwachten. 

Fleur Dennink maakte de overstap van de verslavingszorg naar mbo Noorderpoort. In Stadkanaal leert ze haar studenten van haar ervaringen. Zij praat er veel over met haar vriend Sam Heemskerk. Hij maakte de overstap al in 2016 en werkt nu ook op het mbo. Zij vertellen over de ruimte die het mbo biedt om met jongvolwassenen te werken.

Er is behoorlijk wat wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de succesfactoren van starten de docenten. Zegt dat onderzoek ook wat over second-career teachers? Michelle Helms (RUG) en Geke Schuurman (schoolopleider) vertellen over inductie-arrangementen en het effect op het succes van zij-instromers.

Je kan leraar worden op een school maar er zijn ook andere functies waarmee je leerlingen kunt helpen zich te ontwikkelen. Johnny Mulder is onderwijsondersteuner en begeleidt werkgroepen. Hij volgt de Pedagogisch Didactische Cursus aan Hogeschool Windeheim en vertelt met docent Claudia Bakker over de opleiding tot instructeur in het onderwijs.

Het was voor Rudy Jonker in 2014 niet eenvoudig als zij-instromer een plek in het onderwijs te vinden. Tien jaar later is hij naast leraar ook schoolleider. Hij en zijn collega Rachel Wolsink, ook second-career teacher, vertellen over het werk op een vo-school en de kansen op ontwikkeling die dat biedt.

Op veel plekken in het land zijn ‘loketten’ waar mensen die de overstap naar het onderwijs overwegen informatie kunnen halen. Arend Jan Zwarteveen en Peter van der Zwaal zijn in gesprek met Charlotte van Thiel en Jantina de Vries. Zij hebben samen de loketfunctie voor Leraar van Buiten voor de regio Haaglanden. Zij vertellen over de visie op de overstap en op de activiteiten die je zou kunnen uitvoeren als je de overstap naar het onderwijs zouden willen maken.

Bianca Snijders en Marcel Stoeten hebben in januari 2025 de training Zin in Lesgeven gevolgd als deel van hun rijke oriëntatie op de mogelijk overstap naar het onderwijs. Er is een stereotype beeld van leraren dat ze ‘stoer’ zouden moeten zijn. In gesprek met Marcel en Bianca komen andere kwaliteiten naar voren, het gaat vooral om de relatie met de leerlingen. Daarom kiest Marcel voor het basisonderwijs en Bianca voor het voortgezet onderwijs.

Robin en Brent realiseerden zich dat de wereld van wetenschap en onderzoek hen niet zou brengen wat ze zochten. Ze kozen voor een dynamische omgeving waar je direct impact kunt hebben en gingen aan de slag als leraar in het voor voortgezet onderwijs. Ze vertellen over hun groei, leren in de praktijk, ‘stoeiend’ met de klas.

Onderwijsregio’s hebben als taak de opleiding van nieuwe docenten en de werving van zij-instromers te verbeteren. Loes Nobbe en Vanessa Verhoef vertellen over de vele routes naar het leraarschap en over hun plannen om dat de komende jaren in de Nijmeegse regio te verbeteren. Het helpt als je met iemand jóúw route kunt uitstippelen en als er iemand is die je in contact brengt met scholen. Zij hebben vanuit hun ervaring een aantal goede tips voor mensen die de overstap overwegen.

Jeanine Drost werkt bij de Hogeschool KPZ en heeft veel starterscoaches getraind met de methode ‘Van Prachtmens naar Prachtprofessional’. Paola Schot begeleidt als starterscoach nieuwe docenten op mbo Landstede en vertelt over het effect van de training.

Louise Beernink en Sjoerd de Wit van het Nijmeegse Canisius College gaan in gesprek over zij-instromers. Waarom willen zij second-career teachers en waarop let je bij de eerste kennismaking? Wat geeft vertrouwen? Wat kan (moet) de school doen om de zij-instromer te laten groeien? En waarom zouden mensen de overstap eigenlijk moeten maken?

Hendri heeft de overstap van een notariskantoor naar het onderwijs gemaakt. Hij heeft net zijn PABO-opleiding afgerond. Hij koos voor de deeltijdopleiding maar er zijn ook andere opleidingsmogelijkheden. Daarover vertellen Hanneke en Déwi (beiden hogeschool KPZ).  Waarom kies je een bepaalde opleiding? Wat zijn de verschillen? Wat past bij welke omstandigheden?

Lotte en Maaike hebben vorig jaar de training Zin in Lesgeven gevolgd als deel van hun oriëntatie en hebben de overstap gemaakt. Zij hebben zich goed voorbereid op de keuze, vooral omdat ze beide ADHD hebben. Te horen is dat het voor hen geen bezwaar is om de overstap succesvol te maken.

Nederland is verdeeld in ongeveer 50 onderwijsregio’s. In die regio’s werken scholen en opleidingen samen om o.a. het lerarentekort aan te pakken. In Twente, Oost-Salland en de Achterhoek is VOTA actief. We spreken met Brenda Haselbekke en Nathalie de Jong, instroommakelaars van VOTA. Zij organiseren diverse activiteiten om belangstellenden voor te lichten en kennis te laten maken met het onderwijs zodat ze zich goed kunnen oriënteren.

De overstap naar het onderwijs is voor iedereen een hele stap. Het wordt extra lastig als je niet in Nederland geboren bent, er niet op school bent geweest en er niet gestudeerd hebt. We spreken de van oorsprong Duitse Patricia en Julia die uit Roemenië komt. Is hun Nederlands goed genoeg? Worden hun diploma’s in Nederland erkend?

Anne Bult staat nog geen twee jaar voor de klas. Zij werkt op het ROC van Twente. Eerst was zij zorgprofessional, nu leidt zij hen op. Zij leert nog elke dag en wordt o.a. geholpen door schoolopleiders als Brigitte Nijenhuis. Brigitte ondersteunt nieuwe docenten en heeft een duidelijke visie op het faciliteren van het leren van volwassenen.

Wat vinden leerlingen een goede leraar? Vijf vmbo-leerlingen hebben een duidelijk beeld van de goede docent en kunnen dat uitstekend onder woorden brengen. Duidelijk zijn, je aan afspraken houden, belangstellend zijn, leiderschap tonen, energie uitstralen zijn een aantal voorbeelden.

Pi en Eli identificeren zich als non-binair en queer en zijn in 2025 gestart als docent in het voortgezet onderwijs. Pi als zij-instromer en Eli kwam van de lerarenopleiding. Wat betekent dat voor de start in het voortgezet onderwijs? Hoe gaan pubers en jongvolwassenen hiermee om? En hoe de schoolleiding en collega’s?

In maart 2025 hebben Ferdinand, Machteld en Ernst Jaap elkaar voor het eerst ontmoet. Ze hebben hun twijfels en overtuigingen gedeeld en gesproken over de opleidingsroutes tot leraar Nederlands. Contact met lotgenoten helpt bij complexe vragen, zoals de vraag of je gelukkig gaat worden van het leraarschap. Een jaar later zijn ze alle drie zeer tevreden met de overstap.